อริยสัจ 4 คือหลักธรรมสำคัญในพระพุทธศาสนา อริยสัจ 4 อธิบายการเกิดขึ้น และการดับหายของสภาวะที่เรียกว่าความทุกข์ ความทุกข์นั้น คือสภาวะที่เกิดขึ้นจากการดำรงอยู่ของเหตุ และปัจจัยต่างๆ ที่มาประชุมพร้อมกัน เมื่อปัจจัยแห่งทุกข์นั้นสิ้นไป ความทุกข์ก็ย่อมที่จะดับหายไปด้วย

“ทุกข์” หมายถึงสภาวะแห่งความไม่สบายกาย ไม่สบายใจ ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคนเสมอกัน ความทุกข์เกิดจากความอยาก หรือตัณหา ซึ่งเรียกว่า “สมุทัย” ความอยากนั้นปรากฏได้ในสามรูปแบบ คือ

– กามตัณหา เป็นความพอใจในกามคุณทั้ง 5 ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส และสัมผัส

– ภวตัณหา เป็นความพอใจในภพ หรือความเป็น

– วิภวตัณหา เป็นความพอใจในความไม่เป็น

“นิโรธ” หมายถึงสภาวะที่ความทุกข์ทั้งหลายนั้น ดับสูญโดยสิ้นเชิง เป็นความสละ ความวาง ความปล่อย ความดับของทุกข์เกิดขึ้นจากการปฏิบัติตามหนทางที่ดี ที่ถูกต้อง เรียกว่า “มรรค” มีองค์ประกอบ 8 ประการ ได้แก่

1. สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นที่ถูกต้อง)

2. สัมมาสังกัปปะ (ความคิดที่ดี)

3. สัมมาวาจา (คำพูดที่ดี)

4. สัมมากัมมันตะ (การปฏิบัติที่ดี)

5. สัมมาอาชีวะ (การหาเลี้ยงชีพที่ดี)

6. สัมมาวายามะ (ความเพียรที่ดี)

7. สัมมาสติ (ความรู้เท่าทันที่ดี)

8. สัมมาสมาธิ (การตั้งมั่นของจิตที่ดี)

อริยมรรคมีองค์ 8 นี้โดยย่อก็คือ ไตรสิกขา หรือการศึกษา 3 ประการ อันประกอบด้วย ศีล สมาธิ และปัญญานั่นเอง